گروه زیستشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران ، saadat@shirazu.ac.ir
چکیده: (17 مشاهده)
سابقه و هدف:در متون معتبر طب سنتی، مفهوم «تفاوت مزاج ساکنین اقالیم مختلف» بهعنوان یکی از وجوه مزاج مطرح شده است. این مقاله به تحلیل این مفهوم کهن میپردازد و هدف اصلی آن نشان دادن همخوانی این نگرش سنتی با یافتههای ژنتیک جمعیت و همچنین تداوم این اندیشه در پزشکی است. مواد و روشها:این پژوهشبا رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفیمتون کهن طبی «قانون»، «ذخیره خوارزمشاهی»، «قانونچه»، «بستان الاطباء و روضه الالباء»، «سته ضروریه» و «الابنیه عن حقایق الادویه» انجام شده است. اصول اخلاقی مطالعات کتابخانهای شامل اصالت متون، امانتداری در نقل قولها و ذکر دقیق منابع رعایت گردیده است. یافتهها: تحلیلها نشان میدهد که طبیبان اسلامی سلامت را امری نسبی و وابسته به سازش فرد با محیط زیست میدانستند. این دیدگاه با «انتخاب طبیعی» که با تفاوت در میزان تولید مثل در ژنوتیپهای مختلف، منجر به شکلگیری خزانههای ژنی متمایز و سازشیافته با شرایط محیط میشود، همخوانی دارد. تاکید بر ویژگیهای فردی بیمار (از جمله مزاج و شهر بیمار) در درمان، نشاندهنده درک عمیق ضرورت توجه به عوامل محیطی و ژنتیکی خاص هر فرد در فرآیند درمان میباشد. این نگرش با مفهوم نوین «پزشکی فردیشده» مطابقت دارد. نتیجهگیری:مفهوم تفاوت مزاج در اقالیم مختلف، که در متون طب سنتی به دقت و درستی تبیین شده است، درکی پیشرفته از تعامل پویای ژنها و محیط را نشان میدهد. اندیشه «علاج اهل هر شهری جداست» نه تنها یک باور پزشکی کهن، بلکه پیشدرآمدی بر مفاهیمی مانند «سببشناسی بیماریهای چندعاملی» و «پزشکی فردیشده» محسوب میشود.
Saadat M. Temperamental diversity across the seven climes: An ancient concept revisited through natural selection. IHJ 2026; 11 (2) :1-8 URL: http://iahj.ir/article-1-357-fa.html
سعادت مصطفی. مفهوم تفاوت مزاج در اقالیم سبعه در پرتو انتخاب طبیعی. نشریه اسلام و سلامت. 1405; 11 (2) :1-8
